CARGOTREND

ธุรกิจผู้ให้บริการโลจิสติกส์ได้พัฒนาอย่างรวดเร็วมากในช่วง 2-3 ทศวรรษที่ผ่านมา และได้กลายเป็นอุตสาหกรรมที่แข่งขันกันรุนแรง และมีการเคลื่อนไหวเติบโตทั้งจำนวนและขนาดของบริษัท

บริษัท ผู้ให้บริการโลจิสติกส์รายหลักๆ ได้มีการวิวัฒนาการมาจากบริษัทผู้ให้บริการขนส่งสินค้า บริษัทลากจูง และบริษัทให้บริการคลังสินค้า เป็นต้น โดยพัฒนาการของผู้ให้บริการโลจิสติกส์ไล่ตั้งแต่ผู้ให้บริการโลจิสติกส์ทั่ว ไปที่ให้บริการพื้นฐาน เช่น รถลากจูง และรับจัดเก็บสินค้า ไปจนกระทั่งถึงผู้บริหารจัดการโลจิสติกส์ที่ให้บริการชั้นสูง

โดยแนวโน้มการพัฒนาของบริษัทผู้ให้บริการโลจิสติกส์ที่มีชื่อเสียงระดับโลก ไม่ว่าจะเป็น DHL-Excel, Ceva Logistics, หรือ Toll จะ ไปในแนวทางที่เพิ่มคุณค่าให้กับลูกค้า และเข้าไปมีส่วนในการบริหารจัดการร่วมกับลูกค้ามากขึ้น โดยการนำเทคโนโลยีต่างๆ เข้าไปช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการปฏิบัติการ และเติมเต็มความต้องการของลูกค้าที่มีการปฏิบัติการที่ซับซ้อนขึ้น

นอกจากนี้ แนวโน้มที่เกิดขึ้นในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา คือ การควบรวมกิจการของผู้ให้บริการโลจิสติกส์ระดับโลก เช่น การที่ DHL เข้าควบรวมกิจการของ Excel และการเข้าซื้อกิจการบริษัท SembCorp Logistics ของบริษัท Toll ทำให้บริษัทขนาดใหญ่เหล่านี้สามารถให้บริการได้ครอบคลุมกว้างขวางขึ้น และแผ่ขยายไปยังประเทศต่างๆ อย่างรวดเร็ว

Third-Party Logistics

ผู้ให้บริการโลจิสติกส์บุคคลที่ 3 (third-party logistics) เป็นศัพท์ที่ใช้แพร่หลายในปัจจุบัน นั่นคือการที่บริษัทว่าจ้างผู้ให้บริการโลจิสติกส์ภายนอกเข้ามาปฏิบัติการ โลจิสติกส์

โดยทั่วไปเมื่อพูดถึงผู้ให้บริการโลจิสติกส์บุคคลที่ 3 มัก จะหมายถึงผู้ให้บริการโลจิสติกส์ที่มีการให้บริการมากกว่าการปฏิบัติการ โลจิสติกส์พื้นฐาน และส่วนใหญ่จะมีรูปแบบความสัมพันธ์ที่มีสัญญาว่าจ้างในระยะยาว ซึ่งบริการที่ผู้ให้บริการโลจิสติกส์บุคคลที่ 3 ให้อาจจะรวมถึง

- บริการ พิเศษ มีการออกแบบปฏิบัติการสำหรับผลิตภัณฑ์ชิ้นหนึ่งอย่างเฉพาะเจาะจง มีตัวอย่างให้เห็นมากมายในหลายๆ ตลาด เช่น ยานยนต์ ไฟฟ้า/อิเล็กทรอนิกส์ เสื้อผ้า แบบแขวน สินค้าเทคโนโลยีขั้นสูง ฯลฯ

- บริการที่มีเวลาแน่นอน ใช้เพื่อสนับสนุนปฏิบัติการแบบทันเวลาพอดี (just in time) ของ ผู้ผลิตรายใหญ่ๆ บริการทั่วไปในด้านนี้ คือ การตั้งศูนย์จัดลำดับที่พัฒนาขึ้นในอุตสาหกรรมยานยนต์เพื่อสนับสนุนข้างๆ สายการผลิต บริษัท TNT, Hays, และ Ryder ได้จัดหาบริการเช่นนี้แก่บริษัท Rover, General Motors และ Nissan ซึ่ง โมดูลการผลิตที่พร้อมสำหรับสายการผลิตจะถูกจัดหาให้โดยตรงถึงสายการผลิต เพื่อที่ส่วนประกอบที่จำเป็นจะเข้ามาถึงกระบวนการผลิตในเวลาที่เหมาะสมพอดี

- การ ผลิตและการประกอบ ที่การผลิตหรือการประกอบขั้นสุดท้ายของผลิตภัณฑ์จะเกิดขึ้นข้างนอกโรงงานการ ผลิต แต่ภายในปฏิบัติการโลจิสติกส์ อุตสาหกรรมคอมพิวเตอร์มีตัวอย่างมากมายที่ผลิตภัณฑ์ขั้นพื้นฐาน เช่น จอภาพ หรือหน่วยประมวลผล (CPU) ถูกกระจายไปถึงตลาดที่ เกี่ยวข้องก่อนที่จะเตรียมความพร้อมสุดท้ายสำหรับลูกค้าปลายทาง บริการนี้อาจจะรวมถึงการ "ตีตรา" อุปกรณ์ด้วยชื่อที่เหมาะสมและติดตั้งซอฟต์แวร์ตามภาษาในขั้นสุดท้าย

- แบ่ง บรรจุหีบห่อ เป็นอีกด้านหนึ่งของพัฒนาการด้านการเพิ่มคุณค่า ตัวอย่างทั่วไปคงเป็นการบรรจุผลิตภัณฑ์ที่แตกต่างกันสองชิ้นที่รวมกันเป็น ผลิตภัณฑ์สำหรับขายปลีกเฉพาะ เช่น ไฟฉายรวมกับถ่านไฟฉาย ปฏิบัติการนี้เป็นปฏิบัติการเฉพาะด้านที่บริษัทกระจายสินค้าเฉพาะทาง บางบริษัทดำเนินงานอยู่

- ส่งคืนบรรจุภัณฑ์ เกี่ยวข้องกับกฎหมายด้านสิ่งแวดล้อม ทำให้มีความจำเป็นต้องรับบรรจุภัณฑ์คืนมาเพื่อใช้ซ้ำหรือกำจัด บริษัทบุคคลที่ 3 จำนวน หนึ่งได้จัดตั้งปฏิบัติการ โลจิสติกส์ย้อนทางสำหรับกลุ่มร้านค้าปลีกรายใหญ่ๆ แล้ว ตัวอย่างของบริการนี้จะรวมถึงพัฒนาการของศูนย์รีไซเคิลสำหรับการกำจัดของ เสียและการซ่อมแซมและซักล้างภาชนะบรรจุที่ใช้ซ้ำได้

- โลจิสติกส์ ขาเข้า การจัดสินค้าเข้าไปสู่บริษัทผู้ผลิตถูกมองว่าเป็นบริการที่เพิ่มคุณค่าด้วย เช่นกัน บริการนี้จะเกี่ยวข้องกับการประสานข้อมูล วัตถุดิบ ส่วนประกอบ และบรรจุภัณฑ์ที่บริษัทผู้ผลิตต้องใช้บริการนี้อาจจะครอบคลุมไกลกว่าแค่การ รับและจัดส่งผลิตภัณฑ์เหล่านี้ให้กับผู้ผลิตด้วย โดยอาจจะรวมถึงการควบคุมปริมาณสินค้าคงคลัง การสั่งซื้อ และการติดตามคำสั่งซื้อ บริการด้านนี้เป็นบริการที่มักถูกมองข้าม ดังนั้นจึงเป็นโอกาสที่ดีสำหรับการลดต้นทุนและการควบคุมสินค้าคงคลังและ ซัพพลายเออร์ให้ดีขึ้น

- การเติมเต็มทาง อิเล็กทรอนิกส์ การเติบโตของการขายผ่านอินเทอร์เน็ตได้ทำให้ อุปสงค์สำหรับการเติมเต็มคำสั่งซื้อทาง อินเทอร์เน็ตเหล่านี้สูงขึ้นไปด้วย มีบริษัท เฉพาะทางทั้งใหญ่และเล็ก

ผู้ให้บริการโลจิสติกส์หลัก

สำหรับ บริษัทที่มีการปฏิบัติการโลจิสติกส์ขนาดใหญ่ บริษัทอาจจะมีการจัดจ้างผู้ให้บริการโลจิสติกส์หลายรายในแต่ละกิจกรรมด้านโล จิสติกส์ ทำให้บริษัทต้องมีความยุ่งยากในการบริหารผู้ให้บริการโลจิสติกส์เหล่านี้ ดังนั้นเพื่อเป็นการลดภาระการบริหารลง บริษัทอาจจะกำหนดผู้ให้บริการโลจิสติกส์ รายใดรายหนึ่งจากผู้ให้บริการโลจิสติกส์หลายๆ รายที่มีอยู่ขึ้นมาให้เป็นผู้ให้บริการโลจิสติกส์หลัก หรือที่เรียกกันว่า lead logistics provider (LLP) ซึ่งจะมีหน้าที่ประสานการปฏิบัติการกิจกรรมโลจิสติกส์บางส่วนหรือทั้งหมดที่บริษัทมีการจัดจ้างออกมา

ผู้บริหารจัดการโลจิสติกส์

ใน กรณีที่บริษัทต้องการที่จะหาผู้ให้บริการเข้ามาบริหารจัดการระบบโลจิสติกส์ ทั้งระบบแก่บริษัทที่มีการปฏิบัติการที่ซับซ้อน โดยบริหารผู้ให้บริการโลจิสติกส์หลายรายของบริษัทผู้ว่าจ้าง ซึ่งจะรวมเอาทรัพยากรและความเชี่ยวชาญของผู้ให้บริการโลจิสติกส์หลายรายเข้า ด้วยกัน เพื่อให้เกิดผลดีที่สุด จะเรียกผู้ให้บริการเช่นนี้ว่า "ผู้บริหารจัดการโลจิสติกส์"

ซึ่งบริษัท Andersen Consulting ได้เรียกผู้บริหารจัดการโลจิสติกส์ดังกล่าวว่า "ผู้ให้บริการโลจิสติกส์บุคคลที่ 4" (fourth-party logistics provider) และให้นิยามว่า "เป็น ผู้บูรณาการที่ช่วยบริหารทรัพยากร ความสามารถ และเทคโนโลยีขององค์กรตัวเองและองค์กรอื่นๆ เพื่อออกแบบ สร้าง และดำเนินงานวิธีการแก้ไขปัญหาที่ครอบคลุมทั้งโซ่อุปทาน" ผู้ให้บริการบุคคลที่ 4 จะมีส่วนเกี่ยวข้องทั้งใน การออกแบบและการจัดการระบบโลจิสติกส์ของบริษัท และจะทำหน้าที่เป็นผู้ประสานงานการบริการหลายๆ ชนิด จากผู้ให้บริการโลจิสติกส์ต่างๆ ของบริษัทอาจจะรวมถึงบริการการกระจายสินค้า ระบบข้อมูลสารสนเทศ บริการด้านการเงิน

โดยผู้ให้บริการโลจิสติกส์บุคคลที่ 4 มัก จะเป็นผู้ให้บริการที่เป็นอิสระจากผู้ให้บริการ โลจิสติกส์ที่บริษัทว่าจ้างอยู่ และอาจจะไม่ได้มีการปฏิบัติการในกิจกรรมโลจิสติกส์โดยตรง
คอลัมน์ L&S HUB
โดย ดร.วัชรพล สุขโหตุ สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย